Logo Rob Hordijk tekstschrijver
MENU

De hyperbool: de allesovertreffende trap

Letter- en wiskunde bedienen zich soms van dezelfde namen, al lopen ze elkaar daarmee niet vaak voor de voeten. Daarvoor liggen ze in de waaier van wetenschappen te ver uiteen. Voorbeelden van identieke naamgeving zijn onder meer de begrippen hyperbool en ellips. In de letterkunde blijkt deze naamgeving tamelijk logisch, maar in de wiskunde - het speelterrein van de logica - is daarvan weinig terug te vinden. Zo betekent de Griekse oorsprong van het woord hyperbool “overdrijving”, wat precies de rol is van de gelijknamige stijlfiguur. Copywriters houden daar wel van, maar wiskundigen moeten niets hebben van dikdoenerij. X is gewoon x en niet méér x, de beste x, de goedkoopste x. Hyperbolen zijn bijvoorbeeld

De allesovertreffende trap

Hyperbolen geven beeldend de uitersten van ons gevoel weer. Zonder hyperbolen zou de taal minder plastisch en krachtig zijn. Een woord als leplazarus verpulvert elk ander woord dat de aangrijpendheid van de schrik wil uitbeelden. De dikke l's laten de geschrokkene stuiptrekkend over de grond rollen van zoveel ontsteltenis. En wat te denken van apezuur? Met leplazarus is dat een woord dat uitsluitend in hyperbolen voorkomt. Alleen een kniesoor vindt dat dergelijke woorden als begrip niet bestaan en dus ook niet kunnen overdrijven. Juist het niet bestaan laat zien dat hier sprake is van een buitencategorie, een gemoedspiek waarvoor de gewone woordenschat niet toereikend is, de allesovertreffende trap.

Smaakmaker voor copywriters

Als er een gebied is waar zo'n gemoedspiek goed van pas komt, is dat de reclame. Toch zijn copywriters er voorzichtig mee. De klant lokken met te veel overdrijving wordt afgestraft. Je kunt niet zeggen dat je beter bent als je dat niet kunt staven. Gek genoeg kun je nog wel beweren dat je de beste bent als je mag aannemen dat de consument de overdrijving doorheeft. Dat gebeurt bijvoorbeeld in de gewone retail. Niemand valt erover als de frietboer op de hoek zijn patat de lekkerste noemt. De overtreffende trap - een geliefde woordvorm van de hyperbool - hoort met een korreltje zout te worden genomen. In de wereld van de merkreclame vond ik een paar hyperbolische superlatieven:


Funhyperbool

The best there is heeft jarenlang dienstgedaan en zelfs de merknaam vervangen wanneer deze zelf niet salonfähig was. De slogan stamt uit een tijd dat het zeer de vraag was of een condoom wel deed wat het moest doen. Pakweg tien jaar geleden merkte de rubberfabrikant dat er een verschuiving in de markt was. De beste legde het af tegen de dunste, de lekkerst smakende, de geribbeldste. Anticonceptie (en -infectie) moest het veld ruimen voor fun.

Misschien wel, misschien niet

Misschien wel de beste krant van Nederland toont het dilemma van de copywriter die niet mag zeggen wat de beste krant is maar het wel zou willen. Het resultaat is een tamelijk zwakke slogan die bij de lezer onontkoombaar de vraag oproept welke kranten nog meer in aanmerking komen. De copywriter van Carlsberg probeert meer zekerheid te bieden met “waarschijnlijk”, maar ontkomt evenmin aan de vergelijking waartoe de slogan uitnodigt. Je ziet de consument op zijn vingers aftellen: Heineken, Budweiser, ...

Hyperbool met gaten

De lekkerste kaas rondom de gaten zegt onomwonden dat je het meest geniet van Leerdammer. Bewijs dat maar eens. Maar het publiek zal met enige welwillendheid de spitsvondige slogan hebben beoordeeld en bovendien hebben gedacht dat als je zoveel gaten hebt als Leerdammer, je van de rest wel ietsje meer mag vinden. Maar het is een onvervalste ouderwetse hyperbool met superlatief.

Hyperboolst

Het leukst is natuurlijk om je eigen superlatief te bedenken. Dat doet Mona in De zuivelste verwenners. De copywriter zal tevreden zijn geweest toen hij zowel zuiver als zuivel in een zelfbedachte overtreffende trap wist te verenigen en en passant wat associaties aan grazige weiden en grazende koeien noteerde, ver weg van de roestvrijstalen machinerie van de zuivelfabriek.

Bronnen: o.m.
Wikipedia, diverse artikelen
Luuk Lagerwerf, “Wast een berg, kost een beetje”
Echte Tunus, Televisiereclame.blogspot.com

© 2014

Geef je commentaar

  

Free lance
tekst­schrijver

portret free lance tekstschrijver
Ik ben Rob Hordijk. Mijn leven lang schrijf ik fictie en non-fictie boeken, zakelijke tekst, levensverhalen, artikelen, blogs, columns, verhalen. Soms voor mijzelf, meestal voor anderen.
Loop je vast? Kom je er niet uit? Tekstschrijver nodig? Neem contact op.

Meer over taal:

Moren, zijn dat niet ...? De oorsprong van onze geschreven taal is even ongewis als verrassend maar onmiskenbaar poëtisch. Lees Hebban olla vogela nestas.
Engelse woorden in het Nederlands gaat over nieuwe werkwoorden die onze taal vreemd doen klinken. Dat komt niet door het Engels, maar doordat onze grammatica er rare dingen mee doet. Met een overzicht van de vreemdste vervoegingen.
In 20 Tips om zelf je levensverhaal te schrijven vind je allerlei praktische tips om je eigen levensverhaal op schrift te stellen. Lees hier over schrijfplannen, lijdende en bedrijvende vorm, cliché's, waarom je je tekst moet detailleren en variëren en nog veel meer, tot en met opmaak en drukker.
Een paar woorden weglaten kan een (reclame)­boodschap een stuk krachtiger maken. Er is zelfs een naam voor. Lees De ellips: de kracht van het weglaten.


Cartoon van een allround tekstschrijver die teksten schrijft die werken