Logo Rob Hordijk tekstschrijver
MENU

Engelse woorden in het Nederlands

Leenwoorden

Sinds kort is het Nederlands een aantal merkwaardige woorden rijker. Het zijn zogenaamde leenwoorden. Hun oorsprong is uitheems maar zij hebben een tijdelijke verblijfstatus in ons taalgebied. Sommige worden na gebruik weer teruggestuurd, andere burgeren in en halen Van Dale en het Groene Boekje. Verreweg de meeste hedendaagse leenwoorden komen uit het Engels.

Puristen hebben vanzelfsprekend wat moeite met leenwoorden, maar verder veroorzaken ze niet veel problemen. Trendwoorden als übercool, confused, awesome, chill - om een paar van de duizenden te noemen - voegen zich moeiteloos in onze taal en verdwijnen weer net zo makkelijk. Met leenwerkwoorden ligt dat echter wat gecompliceerder. Werkwoorden moeten namelijk worden vervoegd. Dat wil zeggen: ze krijgen al naar persoon (ik, jij, wij enz.) en tijd (heden, verleden) een andere uitgang. In het Nederlandse doen we dat spelenderwijs: ik speel, ik/jij speelde, ik heb gespeeld. Maar wat is de eerste persoon onvoltooid verleden tijd van het nieuwe werkwoord copywriten?

Dergelijke vragen worden beantwoord op de website www.onzetaal.nl van het Genootschap Onze Taal, vereniging voor taalliefhebbers. Daar worden alle finesses van de taal uit de doeken gedaan. Bovendien is het een leuke en actuele site, althans voor taalliefhebbers. Voor alle duidelijkheid: Onze Taal maakt de regels niet maar geeft alleen uitleg over het gebruik.

Leenwerkwoorden en 't kofschip

Het vervoegen van leenwerkwoorden vindt op dezelfde manier plaats als gewone, ongeleende werkwoorden. We gaan niet voor wat buitenlandse visite onze grammatica overhoophalen. Daar is iets voor te zeggen. Soms is het resultaat ronduit lelijk, zegt Onze Taal begrijpend, maar toch wordt ook dan vastgehouden aan het Nederlandse systeem. Dat is stam en 't kofschip. Bij een gewoon werkwoord als pakken gaat dat alsvolgt:

Pakken - Ik pak - Ik/jij pakte - Ik heb gepakt

Weet je nog? De stam is de onbepaalde wijs van een werkwoord minus de uitgang en. Eindigt de stam op een dubbele medeklinker, dan verdwijnt er eentje. De stam van pakken is dus pak. Als de laatste letter van de stam in 't kofschip staat, volgt er een t. Dus pakte en gepakt. Staat de laatste letter niet in 't kofschip, dan volgt er een d.

Copywriten - copywritet - copywritete - gecopywritet

Dat moeten we bij leenwerkwoorden net zo doen. Bij een werkwoord als copywriten leidt dat tot het volgende:

Copywriten - Ik copywrite - Ik/jij copywritete - Ik heb gecopywritet

De stam is eigenlijk copywrit maar omdat dat niet klinkt, blijft een e staan. Die is echter alleen voor de uitspraak. Grammaticaal eindigt de stam op een t omdat de klank op een t eindigt. De rest komt daarachter.

Lelijk is zwak uitgedrukt. We hebben een soort Pfaffiaans taalgedrocht gecreëerd van Engels-achtige woorddelen en Nederlandse uitgangen. Engelsachtig, want geen Engelsman haalt het in zijn hoofd om copy en write aan elkaar te schrijven, behalve in de zelfstandige naamwoorden copywriting en copywriter. Een werkwoord als copywrite bestaat niet in het Engels. Hoe kun je het dan lenen? Wat er nu staat is net zo zot als wanneer we deze importregels op het woord tekstschrijven toepassen:

Tekstschrijven - Ik tekstschrijv - Ik/jij tekstschrijvde - Ik heb getekstschrijvdet.


Geen Engels en geen Nederlands

Het aan elkaar schrijven van woorden is een van de redenen voor het bizarre uiterlijk van vervoegde leenwerkwoorden. Daardoor lijken werkwoordsvormen geen Engels en geen Nederlands. Een andere reden is het feit dat werkwoorden die in het Engels sterk zijn, zoals write (wrote, written), bij ons zwak worden vervoegd (write, writete, gewritet). Ook de t die in nogal wat verleden tijden opduikt is onEngels.

Bovendien is de rol van 't kofschip veranderd zoals we bij copywriten al konden zien. Als het einde van de stam van een leenwerkwoord op een s lijkt, volgt er een t of et. Dat gebeurt met woorden als faxen, lunchen, ramsjen, pushen, coachen, matchen. Klinkt de uitgang echter als dzj dan wordt het een d, zoals in managen. Bij leenwerkwoorden is 't kofschip dus vooral een fonetisch in plaats van een letterlijk ezelsbruggetje. Daarmee is de schrijfwijze afhankelijk geworden van de vraag hoe iemand het Engels uitspreekt.

En wat te denken van:

Undoën - Ik undo, jij/hij undot - Jij/hij undode - Geündod

Gruwelijk, al lijkt undoën een beetje op judoën, aikidoën en taekwondoën, niet toevallig vechtsporten. Alsof ze het rukken en trekken symboliseren waarmee de Taalunie - die de taalregels wel maakt - leenwerkwoorden in een Nederlands gareel probeert te dwingen. Waartoe dat leidt, kun je hieronder zien.

Een paar malle voorbeelden

Op www.onzetaal.nl staat een lijst van ruim duizend vervoegde werkwoorden van Engelse oorsprong met de uitgebreide vervoegingssregels. Hieronder een paar voorbeelden die illustreren welke verrassende en bizarre woordvormen ontstaan.

Infinitief Onvoltooid tegenwoordige tijd Onvoltooid verleden tijd Voltooid deelwoord
aerobiccen ik aerobic, jij/hij aerobict jij/hij aerobicte geaerobict
autodialen ik autodial, jij/hij autodialt jij/hij autodialde geautodiald
beamen ik beam, jij/hij beamt jij/hij beamde gebeamd
breakdancen ik breakdance, jij/hij breakdancet jij/hij breakdancete gebreakdancet
buyen ik buy, jij/hij buyt jij/hij buyde gebuyd
copywriten ik copywrite, jij/hij copywritet jij/hij copywritete gecopywritet
daten ik date, jij/hij datet jij/hij datete gedatet
dtp'en ik dup, jij/hij dtp't jij/hij dtp'de ge-dtp'd
e-commercen ik e-commerce, jij/hij e-commercet jij/hij e-commercete ge-e-commercet
hurryen ik hurry, jij/hij hurryt jij/hij hurryde gehurryd
lapdancen ik lapdance, jij/hij lapdancet jij/hij lapdancete gelapdancet
launchen ik launch, jij/hij launcht jij/hij launchte gelauncht
leftclicken ik leftclick, jij/hij leftclickt jij/hij leftclickte geleftclickt
liken ik like, jij/hij liket jij/hij likete geliket
lobbyen ik lobby, jij/hij lobbyt jij/hij lobbyde gelobbyd
monopolyen ik monopoly, jij/hij monopolyt jij/hij monopolyde gemonopolyd
outplacen ik outplace, jij/hij outplacet jij/hij outplacete geoutplacet
outtasken ik outtask, jij/hij outtaskt jij/hij outtaskte geouttaskt
overacten ik overact, jij/hij overact jij/hij overactte geoveract
overstretchen ik overstretch, jij/hij overstretcht jij/hij overstretchte overstretcht
piercen ik pierce, jij/hij piercet jij/hij piercete gepiercet
poken ik poke, jij/hij poket jij/hij pokete gepoket
processen ik process, jij/hij processt jij/hij processte geprocesst
Ook goed is: ik proces, jij/hij procest jij/hij proceste geprocest
producen ik produce, jij/hij producet jij/hij producete geproducet
publishen ik publish, jij/hij publisht jij/hij publishte gepublisht
quoten ik quoot, jij/hij quoot jij/hij quootte gequoot
relaxen ik relax, jij/hij relaxt jij/hij relaxte gerelaxt
replyen ik reply, jij/hij replyt jij/hij replyde gereplyd
researchen ik research, jij/hij researcht jij/hij researchte geresearcht
sourcen ik source, jij/hij sourcet jij/hij sourcete gesourcet
teaën ik tea, jij/hij teat jij/hij teade getead
terug-sms'en ik sms terug, jij/hij sms't terug jij/hij sms'te terug terugge-sms't
trendwatchen ik trendwatch, jij/hij trendwatcht jij/hij trendwatchte getrendwatcht
undoën ik undo, jij/hij undot jij/hij undode geündod
updaten ik update, jij/hij updatet jij/hij updatete geüpdatet

Bron: o.m. Website Genootschap Onze Taal
© 2013, 2014

Geef je commentaar

  

Free lance
tekst­schrijver

portret free lance tekstschrijver
Ik ben Rob Hordijk. Mijn leven lang schrijf ik fictie en non-fictie boeken, zakelijke tekst, levensverhalen, artikelen, blogs, columns, verhalen. Soms voor mijzelf, meestal voor anderen.
Loop je vast? Kom je er niet uit? Tekstschrijver nodig? Neem contact op.

Meer over taal:

Moren, zijn dat niet ...? De oorsprong van onze geschreven taal is even ongewis als verrassend maar onmiskenbaar poëtisch. Lees Hebban olla vogela nestas.
Iets stevig neerzetten is een eigenschap van copywriting. Copywriters maken daarbij dankbaar gebruik van de De hyperbool: de allesovertreffende trap - een stijlfiguur die ons bevattings­vermogen soms te boven gaat.
In 20 Tips om zelf je levensverhaal te schrijven vind je allerlei praktische tips om je eigen levensverhaal op schrift te stellen. Lees hier over schrijfplannen, lijdende en bedrijvende vorm, cliché's, waarom je je tekst moet detailleren en variëren en nog veel meer, tot en met opmaak en drukker.
Een paar woorden weglaten kan een (reclame)­boodschap een stuk krachtiger maken. Er is zelfs een naam voor. Lees De ellips: de kracht van het weglaten.


Cartoon van een allround tekstschrijver die teksten schrijft die werken