Logo Rob Hordijk tekstschrijver
MENU

De ellips: de kracht van het weglaten van woorden

N

et als de hyperbool is de ellips een stijlfiguur die zijn naam moet delen met een wiskundig begrip. De taalkundige versie doet wat de oorspronkelijke Griekse benaming belooft: iets weglaten. De wiskundige kreunt van ellende. Bij een ellips gaat het om het weglaten van zinsdelen die voor goed begrip niet nodig zijn. Een voorbeeld:

Hij blij is een zin die uit vijf letters bestaat waarvan er bovendien twee dezelfde zijn. Het moet een van de kortste uit onze taal zijn. (Recordhouder is de zin “u at?”, maar als je niet toevallig een onbeschofte ober bent, zeg je dat niet zo vaak.) Hij is zo kort omdat het woordje “is” is weggelaten. Een ellips, dus. Ellipsen ontstaan op straat, in de spreektaal met zijn natuurlijke voorliefde voor ritme en rijm en geneigdheid grammaticale ballast omwille van de zeggingskracht weg te laten. Hij blij is gewoon sterker dan Hij is blij. Er zit meer rijm in en de weggelaten werkwoordsvorm geeft het zinnetje een aandoenlijke Klukkluk-syntaxis.

Ellips: ritmische gymnastiek

Copywriters en webtekstschrijvers zijn er gek op. Veelvoorkomende reclamezinnetjes als Ruit stuk?, Auto huren?, De beste (lekkerste, voordeligste, snelste), Nergens goedkoper zijn ellipsen. Ze leunen op een omgeving van tekst en lay-out die de betekenis verduidelijkt. Een fraai voorbeeld van een ellips is de zinspreuk van Action Verrassend Volledig, Verbazend Voordelig, ritmische gymnastiek van louter bijwoorden en bijvoeglijke naamwoorden. Een gruwel in de ogen van puristen die vinden dat een zin tenminste een onderwerp en een werkwoordsvorm moet bevatten. Onzin, natuurlijk. Voor hen moet de slogan van Livera zo ongeveer het matje zijn: Live. Life. Love. Livera. Het zijn anderhalf zelfstandig naamwoord en anderhalf werkwoord (van love weet je niet of het de liefde of liefhebben moet zijn) achter elkaar. Strikt genomen zijn het geen ellipsen maar eenwoordzinnen zoals bijvoorbeeld Brand!, maar alla.
Copywriting

Ook een ellips is Van Dommelen Vandaag voor een Amstelveense taxionderneming. De naam rijmt alleen op woorden als rommelen en stommelen, waaraan weinig wervingskracht valt te ontlenen. Dus nam de copywriter de voorkant om de firmanaam ritmisch allitererend in het brein van lezer of kijker te nestelen. Het is altijd vandaag, dus tijd voor een taxi van Van Dommelen. De ellips bespaart zo een flink aantal woorden.

Schrappen stimuleert de verbeelding

Kort communiceert beter. In zijn zeer leesbare artikel “Wast een berg, kost een beetje” kiest Luuk Lagerwerf ondermeer IJskoud de zachtste als voorbeeld van een elliptische zin. Je kunt bijna de copywriter aan het werk zien die net zo lang in een lijstje met USP's van Bona zit te schrappen totdat alleen de slogan nog over is. “Juist doordat erin geschrapt is, lijken elliptische zinnen vaak een onuitgesproken, extra betekenis te hebben. Copywriters gebruiken ze graag, want hiermee wordt het associatievermogen van de lezer geprikkeld en gaat deze zelf op zoek naar die betekenis,” zegt Lagerwerf.

Dat het met associaties ook wel eens fout kan gaan, laat Lagerwerf zien met het voorbeeld Haal het beste uit je haar van shampoomerk Pantene. Gebruiksters die jarenlang voor de spiegel doende waren om het beste van hun haar te maken - en dat zijn er vele - zullen geen behoefte hebben gehad dat er door Pantene weer uit te laten halen, al bedoelde de copywriter dat natuurlijk anders.

Maar wat het met wiskunde heeft te maken, weet ik ook niet.

Bronnen: o.m.
Wikipedia, diverse artikelen
Luuk Lagerwerf, “Wast een berg, kost een beetje”
Echte Tunus, Televisiereclame.blogspot.com

© 2014

Geef je commentaar

  

Free lance
tekst­schrijver

portret free lance tekstschrijver
Ik ben Rob Hordijk. Mijn leven lang schrijf ik fictie en non-fictie boeken, zakelijke tekst, levensverhalen, artikelen, blogs, columns, verhalen. Soms voor mijzelf, meestal voor anderen.
Loop je vast? Kom je er niet uit? Tekstschrijver nodig? Neem contact op.

Meer over taal:

Moren, zijn dat niet ...? De oorsprong van onze geschreven taal is even ongewis als verrassend maar onmiskenbaar poëtisch. Lees Hebban olla vogela nestas.

Engelse woorden in het Nederlands gaat over nieuwe werkwoorden die onze taal vreemd doen klinken. Dat komt niet door het Engels, maar doordat onze grammatica er rare dingen mee doet. Met een overzicht van de vreemdste vervoegingen.
Iets stevig neerzetten is een eigenschap van copywriting. Copywriters maken daarbij dankbaar gebruik van de De hyperbool: de allesovertreffende trap - een stijlfiguur die ons bevattings­vermogen soms te boven gaat.
In 20 Tips om zelf je levensverhaal te schrijven vind je allerlei praktische tips om je eigen levensverhaal op schrift te stellen. Lees hier over schrijfplannen, lijdende en bedrijvende vorm, cliché's, waarom je je tekst moet detailleren en variëren en nog veel meer, tot en met opmaak en drukker.


Cartoon van een allround tekstschrijver die teksten schrijft die werken