Logo Rob Hordijk tekstschrijver
MENU

Ghostwriters in de media

Ghostwriters: huursoldaten van de pen

Ze zijn er maar je ziet ze niet - dat is zowel de verklaring van de naam als het handelsmerk van de ghostwriter of spookschrijver. Ze zijn de grijze eminenties van de letteren of de huursoldaten van de pen. Ghostwriters schrijven wat anderen geschreven zouden kunnen hebben als ze tijd hadden gehad of het talent. Wie die anderen zijn? Schrijvers - vastgelopen of gewoon druk, druk, druk -, would-be schrijvers, politieke figuren, wetenschappers, ondernemers, sporthelden, acteurs, popidolen, andere beroemdheden en de gewone man. Ghostwriters leveren de woorden die anderen niet kunnen vinden en als je dat wilt, leveren ze ook nog iets extra's: kennis, ervaring, visie, overtuigingskracht en bereidheid om onderzoek te doen en interviews af te nemen. Maar altijd blijven ze op de achtergrond, zoals een goed spook hoort te doen.

Die leuke serie op tv? Ghostwriting!

Ghostwriters schrijven boeken, artikelen, columns, verhalen, blogs, toneel-, theater- en filmscripts, toespraken, persberichten, scripties en nog veel meer. Ze leveren de teksten voor de tv-series waar je 's avonds met plezier naar zit te kijken, de leuke invallen en gevatheden van presentatoren. De crew van een populaire sitcom als The Big Bang Theory omvat maar liefst 28 ghostwriters die voor de spitse dialogen zorgen. Vaak is een karakter gekoppeld aan een of meer ghostwriters die zich sterk in de figuur inleven en daardoor natuurgetrouwe reacties kunnen schrijven. Dichter bij huis kan Van den Ende er ook wat van. Voor een soap als Goede tijden, slechte tijden zijn 16 schrijvers aan het werk. Geen wonder - er moeten jaarlijks tegen de 300 afleveringen van zo'n 23 minuten worden gemaakt.

12.000 Ghostwriters

Ghostwriters zorgen dus voor veel huiselijk entertainment. Hoeveel vermaak zij voor hun rekening nemen, konden we goed zien toen tussen november 2007 en februari 2008 meer dan 12.000 Amerikaanse schrijvers, aangesloten bij de Writers Guide of America, het werk neerlegden. Zij waren betrokken bij de productie van onder meer films, radio- en tv-producties. In een ommezien waren de zenders door hun voorraadje afleveringen heen en ontstond een aanzwellend gemor in Amerikaanse en andere huiskamers.

Zijn dat allemaal ghostwriters? In Amerika vinden ze van wel. Het zijn schrijvers die niet op de titelrol staan vermeld en toch aan de roem bijdragen, dus ghostwriters.

Meer tekst, meer spoken

Een kenmerk van ghostwriting is dat het zich onder de oppervlakte afspeelt. Daardoor is het lastig in ons land de omvang van deze spokerij in beeld te krijgen. Wel is duidelijk dat ghostwriting in de afgelopen 15 jaar een flinke stimulans moet hebben gekregen door de opkomst van internet en van digitale printtechnieken. Internet heeft een behoorlijke verruiming van de vraag naar tekst opgeleverd. Daarbij gaat het niet alleen om webtekst maar ook om tekst voor blogs, e-books en sociale media. Juist van deze digitale expressievormen heeft de zakenwereld net ontdekt hoe belangrijk die kunnen zijn voor e-marketing. Bedrijven huren ghostwriters om blogs te schrijven en stromen twitterberichten te onderhouden en huren vervolgens andere ghostwriters om daarop te reageren en zodoende een polemiek te ontwikkelen die het publiek aantrekt. Een lekkere rel op de virtuele keien levert traffic op.

Levensverhaal typisch voorbeeld van ghostwriting

Digitale printtechniek maakt het mogelijk boeken in kleine oplages en zonder hoge aanloopkosten te produceren. Een typisch voorbeeld van een boek dat dankzij deze printtechniek opeens mogelijkheid van bestaan heeft gekregen, is het levensverhaal of de autobiografie. Hierin vertelt iemand het verhaal van zijn leven, meestal bestemd voor kinderen en kleinkinderen. Veel ouderen willen de vraag wie zij waren liefst zelf en op een aantrekkelijke en leesbare manier beantwoorden en zo de regie over hun nagedachtenis behouden. Zij willen laten zien dat hun streepjes in het DNA-spectrum handen en voeten hebben gehad, lief en leed hebben ervaren en er zelfs allerlei denkbeelden op na hielden. Een kolfje naar de hand van een bekwame ghostwriter die over de kwaliteit beschikt om niet alleen de feiten te noemen maar ook de persoon tot leven te wekken.

Kruiwagen in wetenschap en bedrijfsleven

Wie ook profiteert van de nieuwe kleinschaligheid in de boekdrukkunst is de ambitieuze verkoper die een ghostwriter inhuurt om onder zijn naam een boek over marketing te schrijven. Hij hoeft er niet eens veel van te laten drukken. Een paar voor wat collega's en relaties, een paar om naar redacties van vaktijdschriften te sturen en een paar om kwistig bij potentiële nieuwe werkgevers uit te delen. Dankzij de onbetwiste status van het boek als bron van kennis is hij voortaan expert en kan een gooi doen naar een functie als verkoopdirecteur. Zoals hij zijn er velen. In de wetenschappelijke wereld worden carriërekansen afgemeten aan het aantal publicaties dat iemand op zijn naam heeft. Een wetenschapper wiens onderzoek niet onder de korenmaat van een hoogleraar of editor uitkomt, geeft zijn publicatie in eigen beheer uit. Zzp'ers zoals consultants, organisatiedeskundigen, accountants en fiscalisten moeten om zichzelf te profileren een paar boeken schrijven en regelmatig artikelen in vakbladen publiceren. Liever dan er zelf hun kostbare uren aan te besteden en te worstelen met een talent dat misschien ontbreekt, laten ze die door een ghostwriter schrijven die er verstand van heeft, iets leesbaars van maakt en er hun naam boven zet. Dat kost geld maar levert meestal een veelvoud van de investering op.

Lieve Lita is ghostwriter

De gelegenheid maakt de spookschrijver. Een redactrice van een uitgeverij vertelt: “Een collega schnabbelde wat bij voor Libelle, Margriet of Viva. Hij was de Lieve Lita van een van die bladen, zo'n aardige maar niet bestaande mevrouw die vragen van lezeressen beantwoordt. Maar hij kon het in zijn eentje ook niet allemaal aan en dus verdeelde hij de ingezonden brieven onder ons. Als je thuis narigheid had, kreeg jij het pakketje huwelijksproblemen, opvoedkwesties gingen naar een collega, huiselijk geweld naar een andere. De medische akkefietjes deed hij zelf. Zo had hij een kabinet vaklui aan het werk gezet, met prima kwaliteit trouwens. Iedereen wist waar hij of zij het over had. We waren allemaal een beetje spook-Lita geworden.”

“Die gozert van de krant”

Ook in de sportwereld is het gebruik van ghostwriters bekend. Niemand gelooft dat een voetballer na een wedstrijd zijn laptopje openklapt om commentaar voor een krant te gaan schrijven. Meestal werpt iemand van een sportredactie zich op als spook, belt met de voetballer en maak daar een stukje over. Willem van Hanegem maakte er geen geheim van dat “die gozert van de krant” zijn columns schreef. “Die gozert” zorgde ervoor dat er veel andere “gozerts” en “gasten” in stonden, woorden die je de Kromme ook op tv kon horen gebruiken. Iedereen weet dat de meningen van Johan Cruijff in de Telegraaf worden verwoord door Jaap de Groot van dezelfde krant. Bij Voetbal International werden de aan Cruijff toegeschreven stukjes vroeger door de redactie gemaakt die daarvoor Cruijffiaans - dat wil zeggen een beetje krom - Nederlands gebruikten zoals “hun hebben” en een voorliefde voor “wie” in plaats van “die”. Zo kregen die columns iets authentieks.

Seksspook

Een ander terrein waarop ghostwriters niet al te best Nederlands schrijven is de seksindustrie. “Vroeger waren het de tijdschiften, tegenwoordig zijn het vooral websites,” vertelt een scribent die vroeger op de tram zat maar nu erotische verhalen schrijft. “Dat is inderdaad geen lanceerplatform voor literair talent. Ik heb op school amper taal gehad maar dat was ook niet nodig. De eisen die aan je worden gesteld liggen op een ander vlak. Het gaat erom of je verrassende ontmoetingen en leuke standjes kunt verzinnen. Voor de rest moet je snel tot de voornaamste actie overgaan. Als Geile Gerda moet ik 'm in mij voelen spuiten, terwijl ik als Turbo Harry nog even met haar kletsnatte spleet bezig ben. Geen plaats om je te verliezen in literaire uitweidingen over de zin van dit alles. Niet alleen kan ik dat niet, maar ook de lezer of lezeres zit daar niet op te wachten. Die is veel te druk met zichzelf bezig om zich iets aan jouw subtiliteiten gelegen te laten liggen. Taalfouten maken ook niet veel uit. Of er nou pijpen met lange of korte ij staat boeit niet zolang dat ding maar staat.”

Het spook flink in Huize de Letteren

Huize de Letteren telt vele kamers en het spookt er flink, zo kunnen we vaststellen. Het barst er van de gelegenheidsspoken die een stukje schrijven voor een ander. De echte ghostwriter of spookschrijver zit thuis in zelfverkozen eenzaamheid en anonimiteit. De glamour van Boekenbal, societyparties en literaire programma's is aan hem niet besteed. Hij schrijft en drinkt zijn koffie. Hij schrijft boeken, columns, artikelen, interviews, toespraken, persberichten. Of hij schrijft fictie: romans, verhalen. Liefst door elkaar heen zodat hij zowel zijn gevoel voor ratio kan scherpen als zijn verbeeldingskracht. Meer een schrijfbeest dan een spook en altijd geboeid door de vraag hoe met woorden de lezer te bereiken. De vriend, niet de lieveling van het publiek

Bronnen o.m.

© 2013

Geef je commentaar

  

Free lance
tekst­schrijver

portret free lance tekstschrijver
Ik ben Rob Hordijk. Mijn leven lang schrijf ik fictie en non-fictie boeken, zakelijke tekst, levensverhalen, artikelen, blogs, columns, verhalen. Soms voor mijzelf, meestal voor anderen.
Loop je vast? Kom je er niet uit? Tekstschrijver nodig? Neem contact op.

Meer
ghost­writing:

Een ghostwriter schrijft voor jou zoals jij het had willen zeggen of had willen kĂșnnen zeggen. Anoniem. Boeken, artikelen, interviews, columns, blogs, zakelijke tekst en nog veel meer.
In Wat schrijft een ghostwriter voor je? staat dat verkopers, fiscalisten, accountants, maar ook BN'ers die aan de weg willen timmeren een ghostwriter nodig hebben om een boek, artikel, column of interview te schrijven.
Is ghostwriting niet een beetje nep? In Ghostwriters in de literatuur krijgt de gestelde vraag een duidelijk antwoord. Welnee, hoe kan een schrijver die niet bestaat nep zijn? Elke auteur - bekend of niet - is een toevallige tussenpersoon tussen het woord en de lezer.

Nieuw!

Een ghostwriter kost wat maar levert meestal meer op. Soms doordat hij je behoedt voor een al te zonnige kijk op je eigen boek, of doordat hij er een succes van maakt. Wat kost een ghostwriter.

Nieuw!

Je boek is klaar. Wat nu? Uitgevers geven de meeste boeken niet uit en zelf doen is ook weer zo wat. Tips om je boek uit te geven geeft een kijkje in de boekenmarkt en schetst een dilemma.


Cartoon van een allround tekstschrijver die teksten schrijft die werken