Logo Rob Hordijk tekstschrijver
MENU

Ghostwriters in de literatuur

Rembrandt maakte bij de productie van zijn schilderijen gebruik van zijn talrijke leerlingen. Michelangelo nam een legertje assistenten mee om het plafond van de Sixtijnse kapel vanaf een steiger te beschilderen. Barokcomponisten als Haydn en Händel verwerkten muzikale motieven van collega's in hun composities. Dat werd niet als plagiaat beschouwd. Deze covers avant la lettre werden door kopiïst en gekopieerde juist als eerbewijs gezien. Kunst is niet altijd het geploeter van de enkele eenzame kunstenaar aan wie het werk wordt toegeschreven. De kunstwereld barst van de spoken: naamloze kunstenaars zonder wie de kunst nooit zou zijn geworden wat deze nu is. Hoe zit dat met boeken?

“Ik zal u zeggen waarom. Er zijn vele scherpten in”

De literatuur is de enige sector van kunst die een naam heeft bedacht voor het fenomeen dat de een de kunst levert en een ander met de eer aan de haal gaat: ghostwriting of spookschrijven. Het is ook een gebied waar altijd al werd gemystificeerd rond de vraag uit wiens pen de woorden waren gevloeid. Lang voordat het onder kunstenaars gemeengoed werd een nom de guerre aan te nemen en voor bloggers en andere publicisten op het web om een alias te kiezen bestond in de letteren de mogelijkheid onder een pseudoniem te publiceren. Soms met goede redenen zoals Multatuli die met “Ik zal u zeggen waarom. Er zijn vele scherpten in” zich enigszins in acht nam voor de reacties die zijn maatschappijkritische werk zou kunnen oproepen.

Toch niet een beetje nep?

Ghostwriters schrijven boeken die anders nooit waren gepubliceerd en voltooien manuscripten die zonder hun inzet in de kast waren blijven liggen. Daarmee bewijzen zij de kunst een dienst. Of de mensheid daarmee ook is gediend, is een andere kwestie. Maar is het inschakelen van een ghostwriter toch niet een beetje nep? Om dat te kunnen beoordelen moet je eerst weten wat er bij het maken van een boek komt kijken. Veel mensen denken dat dát een kwestie is van achter je typemachine of laptop gaan zitten en flink tikken. De werkelijkheid is een stuk weerbarstiger.

Ghostwriter doet meer dan alleen schrijven

Elk boek - fictie of non-fictie - begint met een idee. Elk idee moet eerst worden onderzocht. Is het uitvoerbaar? Is er een markt voor? Zou een uitgever geïnteresseerd zijn? Een roman begint meestal heel prozaisch als een tabel. Er moet een plot worden bedacht en een verhaallijn die naar de plot leidt. Er moeten karakters komen en omgevingen en attributen die bij die karakters passen. De verhaallijn moet worden uitgewerkt in aantrekkelijke en geloofwaardige scènes die de lezer blijven boeien en hem telkens een stap dichter bij de ontknoping brengen. Vroeger zette een schrijver een korte typering van elke scène op een apart kaartje en schoof net zo lang kaartjes totdat er een spannend geheel was ontstaan. Tegenwoordig gebruikt hij daar een spreadsheetprogramma als Excel voor. Pas als hij daarmee klaar is kan met schrijven worden begonnen.

Barbara Tuchman

Bij een non-fictieboek liggen de karakters, attributen en gebeurtenissen min of meer vast. Omdat het hier om de feiten gaat, heb je als schrijver niet de vrijheid om zelf de omgeving in te kleuren. Wil je niet hetzelfde verhaal vertellen als je voorgangers dan zul je dus dieper moeten spitten en op reis moeten om de situatie te bekijken en de details op te sporen. Misschien moeten er interviews worden afgenomen. De Amerikaanse schrijfster Barbara Tuchman vond voor haar boek “The Guns of August” (Pulitzerprijs 1963) ergens op een Franse binnenplaats een oude kastanjeboom waaronder maarschalk Joffre in de augustusdagen van 1914 wat schaduw moet hebben gevonden. Een “corroborative detail” noemde ze dat, zo'n klein aan het leven ontleend facet dat haar werk uittilde boven de talloze andere verslagen. Ze had het alleen kunnen vinden door naar de slagvelden te gaan te gaan en rond te neuzen.

Een boek schrijven is dus veel meer dan gaan zitten en tikken. Zelfs als de eigenlijke auteur het schrijven aan een ghostwriter heeft overgelaten, is er voor hem nog meer dan voldoende werk om zijn stempel op het boek te drukken. Daarvoor hoeft hij niet elke letter persoonlijk op papier te zetten. Een Rembrandt is geen meesterwerk doordat elke penseelstreek van de grote meester zelf is, maar doordat de hele compositie, de lichtval, de expressie van het doek zijn signatuur dragen.

Michael Gruber

Maar wat nu als de ghostwriter meer doet dan alleen de belettering? De Amerikaanse schrijverswereld beziet met innig welbehagen de onthulling dat Michael Gruber ghostwriter is geweest voor zijn neef Robert Tanenbaum die een aantal succesvolle romans op zijn naam heeft staan. Een schrijver met een daverende spelfout in zijn naam! Het zou allemaal niet zo erg zijn als Tanenbaum niet toevallig ook commentator, burgemeester en gelegenheidshoogleraar was geweest en vooral als hij niet met zeldzame zelfvoldaanheid onder een kwasterige foto op zijn site had geroepen dat hij als strafpleiter nog nooit een zaak heeft verloren. Niemand ziet graag dat een snoeverig poeha-figuur zijn vak er zo'n beetje bij doet. Daarom was de veronderstelling dat Gruber al het schrijfwerk had gedaan inclusief het denk- en onderzoekswerk meer dan welkom.

Een echte eh ... Tanenbaum?

Is dat nep? Welnee. Wie zit er nou te wachten op een echte eh ... Tanenbaum? Het eerste boek van de pleitkampioen was waarschijnlijk ook al door Gruber geschreven, dus de lezer mist niets als het tweede dat ook is. En Gruber hield - naar de beste gebruiken uit de ghostwriterswereld - zijn mond, althans in het begin. Hij zal hebben geredeneerd dat bekendheid een belangrijk verkoopargument is, dat een bekende Tanenbaum meer verkoopt dan een onbekende Gruber en dat meer verkoop meer geld voor hem inhield. Hij bleef Tanenbaums schrijven die redelijk verkochten.

Neiderman 76 maal V.C. Andrews

Dergelijke een-tweetjes komen veel vaker voor in de boekenwereld. Bekend is het voorbeeld van de Amerikaanse horror-schijfster Victoria C. Andrews. Tijdens haar leven publiceerde zij zes boeken die behoorlijk succesvol waren en de bestsellers top-10 haalden. Na haar dood in 1986 vonden haar erfgenamen het zonde dat met de schrijfster ook de inkomsten uit haar boeken ter ziele waren. Zij benaderden ghostwriter Andrew Neiderman om een paar onafgemaakt werken te voltooien. Daar bleef het niet bij. Uiteindelijk schreef Neiderman onder de auteursnaam V.C. Andrews 76 romans.

Maar zijn ze daardoor minder echt? Je kunt met recht en reden zeggen dat Neiderman veel meer de schrijfster V.C. Andrews is dan zij zelf ooit is geweest en dat dus de echte Andrews die van Neiderman zijn. Neiderman hield een formule in stand die door Andrews was neergezet maar door hem in meer dan dertig jaar verder is ontwikkeld en aan de tijd aangepast. Ook hij was en is succesvol. De boeken van Andrews/Neiderman werden in 15 talen vertaald, waaronder het Nederlands.

Tom Clancy, Robert Ludlum, Clive Cussler

Ongetwijfeld is Neiderman recordhouder en daarmee de top van een lange ladder waarop tal van namen van bestsellerauteurs staan. Tom Clancy maakte gebruik van verschillende ghostwriters. Van Robert Ludlum verschenen na zijn dood een paar werken die door ghostwriters waren geschreven op grond van zijn nagelaten aantekeningen. Clive Cussler maakte er nooit geheim van dat hij zijn boeken met behulp van ghostwriters schreef. Hij vermeldde ze zelfs op de covers en liet ze zo delen in de roem.

Ghostwriters in Nederland

In de Nederlandse bellettrie is het verschijnsel ghostwriting onbekend of iedereen doet alsof. Dat geeft al aan dat het een wat besmuikt onderwerp is. Natuurlijk schrijft de doorsnee BN'er niet zijn eigen biografie of column. Van Imme Dros wordt gezegd dat zij ghostwriter was voor Lou Banda toen die op zijn beurt aan het spoken was voor Marten Toonder die ook van de diensten van zijn zoon Eiso Toonder gebruik maakte. Er zijn wat geruchten rondom Jeroen Brouwers, Martin van Amerongen en Thomas Ros. Maar de rest doet er het zwijgen toe.

“Niet de schrijver bepaalt of een boek goed is, maar de lezer”

Toch komt voor de twijfelaars het verlossende woord ook uit ons land. Het was Harry Mulisch die zoiets zei als “niet de schrijver bepaalt of een boek goed is, maar de lezer. De schrijver levert alleen maar de tekst.” Het gaat om de woorden zelf, niet om wie ze heeft geschreven. En zo hoort het ook. Maar toch is de leverancier vaker dan u denkt die naamloze ghostwriter of spookschrijver.

Bron: o.m. Wikipedia
© 2012

Geef je commentaar

  

Free lance
tekst­schrijver

portret free lance tekstschrijver
Ik ben Rob Hordijk. Mijn leven lang schrijf ik fictie en non-fictie boeken, zakelijke tekst, levensverhalen, artikelen, blogs, columns, verhalen. Soms voor mijzelf, meestal voor anderen.
Loop je vast? Kom je er niet uit? Tekstschrijver nodig? Neem contact op.

Meer
ghost­writing:

Een ghostwriter schrijft voor jou zoals jij het had willen zeggen of had willen kĂșnnen zeggen. Anoniem. Boeken, artikelen, interviews, columns, blogs, zakelijke tekst en nog veel meer.
In Wat schrijft een ghostwriter voor je? staat dat verkopers, fiscalisten, accountants, maar ook BN'ers die aan de weg willen timmeren een ghostwriter nodig hebben om een boek, artikel, column of interview te schrijven.
Kneiterharde seks is te vinden in Ghostwriters in de media waarin een rondgang langs locaties wordt gemaakt waar ghostwriting wordt bedreven. Dan hebben we het nog niet eens over songteksten, toneel, theater, filmscripts enz.

Nieuw!

Een ghostwriter kost wat maar levert meestal meer op. Soms doordat hij je behoedt voor een al te zonnige kijk op je eigen boek, of doordat hij er een succes van maakt. Wat kost een ghostwriter.

Nieuw!

Je boek is klaar. Wat nu? Uitgevers geven de meeste boeken niet uit en zelf doen is ook weer zo wat. Tips om je boek uit te geven geeft een kijkje in de boekenmarkt en schetst een dilemma.


Cartoon van een allround tekstschrijver die teksten schrijft die werken